.

امکان‏ سنجی فنی و حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در موسسات حقوقی ایران

بحث در رابطه با موضوع بالا را با یک پرسش آغاز می‏کنیم. آیا پیشرفت در علم به جایی رسید تا انسان را قادر سازد چیزی تولید کند که برخی توانایی‏ های مشابه انسان را از خود نشان دهد؟ به نظر می‏رسد که با تولید فناوری هوش مصنوعی، پاسخ این سوال مثبت باشد. پرسش بعدی این است که هوش مصنوعی چیست و اساسا می‏تواند چه کارهایی انجام دهد و چه تغییراتی را در سطح جهان ایجاد کند؟ 
 

هوش مصنوعی چیست؟

هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) که جرقه‏ ابتدایی آن در نخستین سال‏ های پس از اتمام جنگ جهانی دوم (1950 میلادی) در ذهن آلن تورینگ (Alan Turing) دانشمند رایانه و ریاضی‏دان انگلیسی ایجاد شد، شاخ ه‏ای از علم کامپیوتر است و بر سامانه‏ ها و برنامه‏ های هوشمندی اطلاق می‏شود که قادر به درک حجم زیادی از داده‏ ها هستند و می‏توانند واکنش‏ ها و رفتارهایی انسانی همچون یادگیری، استدلال و حل مسائل پیچیده، تفکر، تصمیم‏ گیری بر اساس داده ‏های قبلی و... انجام دهند.


تفاوت هوش مصنوعی با عقل انسان

تفاوت‏ هوش مصنوعی با عقل انسانی آن است که هوش مصنوعی بر پایه قوانین و الگوریتم‏ هایی که از قبل بر روی آن تعبیه شده ‏است، تصمیم می‏گیرد و واکنش نشان می‏دهد؛ در حالی که عقل و هوش انسان توانایی مشاهده و درک مسائل را در لحظه دارد و می‏تواند بر اساس مشاهدات و ادراکات خود قضاوت نماید و تصمیم مناسب را اتخاذ کند.
 
هدف متخصصان هوش مصنوعی آن است که تا جای ممکن رفتارها و واکنش‏ های سامانه مجهز به هوش مصنوعی را به رفتارها و واکنش‏ هایی که معمولا از انسان‏ های عادی (بسته به شرایط) انتظار می‏رود، نزدیک نمایند. نکته قابل توجه در ارتباط با این تکنولوژی این است که می‏تواند همه امور بالا و هر گونه وظیفه‏ ای که بر آن محول شده ‏است، در مقیاس بسیار وسیع انجام دهد و همچون انسان دائما در حال یادگیری باشد؛ در نتیجه توانایی‏ های این سامانه‏ ها و ماشین‏ های هوشمند تقریبا بی‏ پایان به نظر می‏رسد.
 
اساسا هر کاری که بدنه اصلی آن ارزیابی، مطابقت دادن و تشخیص باشد به راحتی با استفاده از هوش مصنوعی قابلیت شبیه‏ سازی می‏یابد. نمونه‏ هایی از کاربرد هوش مصنوعی را می‏توان در روند اداره کشورهایی همچون استونی دید. برای مثال دولت استونی یک دانشجوی 28 ساله را استخدام نمود تا هوش مصنوعی را در وزارت‏خانه‏ های این کشور پیاده‏ سازی کند و موجب تسهیل ارائه خدماتی همچون خدمات دادگستری، مالیاتی، پلیسی و... شود. در کشور ایران نیز تلاش‏ هایی در جهت تجهیز اداره مالیات با این نوع از سیستم‏ ها شده‏ است تا به ماموران این سازمان در جهت تشخیص پدیده‏ هایی همچون تقلب، فرار مالیاتی و... کمک نماید. 
 
 
هوش مصنوعی


کاربرد هوش مصنوعی

در خصوص کاربرد هوش مصنوعی در عرصه حقوق می‏توان اشاره نمود این حوزه تا حد زیادی وابسته به سنت و سیستم‏ های سنتی است و کمتر از سایر شاخه‏ ها و بازارهای خدماتی از هوش مصنوعی بهره برده ‏است. با این حال این حوزه نیز مراحل اولیه دیجیتالی شدن را آغاز نموده‏است. ذکر این نکته ضروری است که سیستمِ یادگیری ماشین و نیز حقوق بر اساس اصول مشترکی عمل می‏نمایند؛ بدین نحو که هر دو برای تصمیم‏ گیری در مورد مسائل پیشِ رو، می‏بایست به نمونه‏ های تاریخی توجه نمایند و قوانین و الگوریتم‏ های مربوط به موقعیت جدید را از دل آنها استنباط نمایند. همین روش مشترک استفاده از هوش مصنوعی را در حوزه حقوق تسهیل می‏ نماید. 
 
در عالم حقوق، چند حوزه به صورت ویژه مستعد استفاده از هوش مصنوعی هستند و در سال‏های اخیر شاهد پیشرفت‏ های مهمی در هر یک از آن حوزه‏ ها بوده‏ ایم. یکی از این حوزه‏ ها دادگاه ‏ها و محاکم قضایی است. در سال 2016 پژوهشی با عنوان "پیش‏بینی تصمیمات قضاوتی پرونده‏ های دادگاه حقوق بشر اروپا: یک رویکرد پردازش زبان طبیعی" در مجله علوم کامپیوتر Peer J منتشر شد که در آن از داده‏ های 600 پرونده قضایی مطرح شده در دادگاه حقوق بشر اروپا (ECHR) استفاده شد و با استفاده از یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی، سیستم هوشمندی طراحی شد که با دقت 79 درصدی تصمیم نهایی مربوط به پرونده‏ ها را پیش‏بینی می‏ نماید.
 
یکی از بهترین کاربردهای این سیستم ، تعین اولویت رسیدگی به پرونده‏ های ارجاع شده به دادگاه است. با توجه به دقت قابل قبول پیش‏بینی نتایج، این سامانه می‏تواند پرونده‏ های حساس ‏تر را زودتر در مسیر بررسی قضات انسانی قرار دهد و از آسیب‏ های ناشی از طولانی شدن روند رسیدگیِ برخی پرونده ‏ها جلوگیری نماید.
 
پردازش زبان‏ های طبیعی (NLP) که در بالا نام برده شد، یکی از زیر شاخه‏ های مهم حوزه هوش مصنوعی است که بر ارتباط میان انسان و رایانه متمرکز می‏شود. به عبارت بهتر در این شاخه، از رایانه برای پردازش زبان گفتاری و نوشتاری استفاده می‏شود؛ به نحوی که رایانه قادر بشود تا گفتار یا نوشتار تولید شده در ساختار یک زبان طبیعی و انسانی را تحلیل و درک نماید و یا حتی آن را تولید نماید. به وسیله چنین پردازنده‏ای می‏توان به ترجمه زبان‏ ها پرداخت یا از گنجینه بانک‏ های اطلاعاتی نوشتاری، برای پاسخ دهی به پرسش ‏های مخاطبان استفاده کرد و یا حتی با یک دستگاه مثلا برای مشورت گرفتن گفت و گو نمود. علاوه بر محاکم قضایی، در حال حاضر بسیاری از شرکت‏ ها و موسسات حقوقی  نیز از مزایای هوش مصنوعی استفاده می‏کنند.
 
کاربرد عمده هوش مصنوعی در موسسات حقوقی در موارد ذیل قابل طبقه‏ بندی است:
 
۱) مرور و اصلاح قراردادها

قراردادها مهم‏ترین بخش معاملات تجاری و نظام اقتصادی هستند اما پروسه مذاکرات طرفین و انعقاد قرارداد بسیار طولانی و فرسایشی است. در بسیاری از مواقع طولانی شدن روند مذاکرات، موجب تاخیر در امضای قرارداد می‏شود و شرکت ‏ها را در دستیابی به اهداف حقوقی- تجاری خود ناکام می‏گرداند. همچنین در فرایند رفت و برگشت قراردادهای بعضا هزاران صفحه‏ای مابین وکلای طرفین، خطاهای انسانی زیادی رخ می‏دهد و جزئیات بسیاری مغفول می‏ماند. در حالی که در یک قرارداد حرفه‏ای و اصولی همه جزئیات مورد توجه قرار می‏گیرند. در این رابطه استارتاپ‏های بسیاری همچون clearLaw، Klarity و... روی این بخش از خدمات موسسات حقوقی کار می‏کنند؛ این موسسات فرایند نگارش قرارداد را مکانیزه می‏کنند به نحوی که در سیستم ‏های طراحی شده توسط آنها، sample و قراردادهای نمونه وارد نرم افزار می‏شوند و ذخیره می گردند و پس از آن خود نرم‏ افزار با تحلیل قراردادهای جدیدی که به آن داده می‏شود، تعیین می‏کند که کدام بخش از قرارداد قابل قبول است و در کدام بخش آن ایراد و اشکال وجود دارد.
هدف از طراحی چنین سامانه‏ هایی ابدا حذف نمودن وکلا و مشاوران حقوقی نیست بلکه این نرم‏افزار برای کمک به آنها طراحی می‏شود تا از نتایج و تحلیل‏ های هوش مصنوعی استفاده نمایند و قرارداد نهایی را با کمترین میزان خطا، تنظیم نمایند.
 
۲) تحلیل قراردادها

انعقاد قرارداد در واقع نقطه شروع همکاری میان طرفین است. پایبندی به قرارداد و رعایت دائمی شرایط و تعهدات توافق شده امری ضروری است. اما این مسئله برای شرکت‏ ها و از جمله موسسات حقوقی بزرگی که دارای تعداد زیادی قرارداد معوق با هزاران طرف قرارداد (در بخش ‏های مختلف داخلی و خارجی) هستند، امری بسیار دشوار است. هوش مصنوعی این فرصت را فراهم نموده است که شرکت ‏ها و موسسات گوناگون، اطلاعات اصلی و ضروری کل قراردادهای خود را به صورت شفاف و طبقه‏ بندی شده در اختیار داشته باشند. موسسات بسیاری همچون Kira system و Lexion و... به طراحی چنین نرم ‏افزارها و پلتفرم ‏هایی می‏پردازند. چنین شفافیتی فواید بسیاری به دنبال دارد. از جمله آن که موجب می‏شود تمام اجزای شرکت تصمیمات آگاهانه بگیرند، زمان تمدید قراردادها به راحتی قابل استعلام و پیگیری ‏شود، تیم‏ های تدارکاتی شرکت‏ها در جریان جزئیات قراردادها قرار ‏گیرند و این امکان را پیدا ‏کنند که به موقع معاملات و مذاکرات را انجام دهند و اموری از این قبیل.
 
۳) پیش‏بینی دعوی قضایی

برخی استارتاپ‏ها به دنبال طراحی سیستمی هستند که می‏تواند نتیجه پرونده‏ های معلق را پیش‏بینی نماید. چنین سیستمی شرکت‏ ها و از جمله برخی موسسات حقوقی را یاری می‏کند تا از طرح دادخواهی ‏های قضایی بی ‏فایده پیشگیری نمایند، تسویه حساب سریع انجام دهند و نیز تعداد پرونده ‏هایی را که باید به دادگاه بروند، به حداقل برسانند. یکی دیگر از موارد استفاده از هوش مصنوعی مربوط به امر تامین مالی دادخواهی است. روشی که در آن شخص ثالث هزینه دادرسی یک شاکی را پرداخت می‏کند و در صورت موفقیت شاکی در پرونده مطروحه، سهمی از وجه مثبت آن دریافت می‏کند. در سیستم‏ های مربوط به این امر، ابزارهایی برای تحلیل و ارزیابی دقیق پرونده ‏ها و شناسایی هر چه بهتر پرونده ‏های ارزنده، طراحی می‏شود. شرکت Legalist یک استارتاپ فعال در این زمینه است.
 
۴) پژوهش‏های حقوقی

تحقیق ‏های حقوقی حوزه دیگری است که هوش ماشینی در حال هموار کردن مسیر آن است. پژوهش‏ های حقوقی سنتی، بر پایه منابع کتابخانه ‏ای یا مجموعه آراء صادر شده توسط محاکم، نگارش می‏شوند. در سال‏های اخیر و با پیشرفت‏ هایی در عرصه رایانه، پژوهش ‏های حقوقی تا حدودی به فضای دیجیتالی مجهز شدند. با این حال این دیجیتالی شدن برای پژوهشگر تنها امکان جست و جوی بسیار ساده در پژوهش ‏های گذشته را از طریق کلید‏ واژه‏ ها فراهم می‏سازد. شرکت‏ هایی همچون Casetext و Ross intelligence در حال ساخت ابزارهایی تحقیقاتی هستند که درک پیچیده‏ تری از معنای حقیقی نظرات حقوقی دارند و محدود به کلید واژه ‏ها نیستند. مدل‏ها و برنامه‏ هایی همچون Semantic Models به پژوهشگران این قابلیت را می‏دهد که در پرونده‏ های حقوقی به ظاهر متفاوت، شباهت‏ های جالبی پیدا کنند. امروزه بیش از 4500 شرکت حقوقی در ایالات متحده آمریکا از نرم‏ افزار تهیه شده توسط casetext استفاده می‏کنند.
 
 
هوش مصنوعی برای رشته حقوق
 
 
تحقیق ‏های حقوقی حوزه دیگری است که هوش ماشینی در حال هموار کردن مسیر آن است. پژوهش‏ های حقوقی سنتی، بر پایه منابع کتابخانه‏ ای یا مجموعه آراء صادر شده توسط محاکم، نگارش می‏شوند. در سال‏های اخیر و با پیشرفت ‏هایی در عرصه رایانه، پژوهش ‏های حقوقی تا حدودی به فضای دیجیتالی مجهز شدند. با این حال این دیجیتالی شدن برای پژوهشگر تنها امکان جست و جوی بسیار ساده در پژوهش ‏های گذشته را از طریق کلید‏ واژه‏ ها فراهم می‏سازد. شرکت‏ هایی همچون Casetext و Ross intelligence در حال ساخت ابزارهایی تحقیقاتی هستند که درک پیچیده‏ تری از معنای حقیقی نظرات حقوقی دارند و محدود به کلید واژه ‏ها نیستند. مدل‏ ها و برنامه‏ هایی همچون Semantic Models به پژوهشگران این قابلیت را می‏دهد که در پرونده‏ های حقوقی به ظاهر متفاوت، شباهت‏ های جالبی پیدا کنند. امروزه بیش از 4500 شرکت حقوقی در ایالات متحده آمریکا از نرم‏افزار تهیه شده توسط casetext استفاده می‏کنند.
 
تمامی مواردی که از کاربرد هوش مصنوعی در موسسات حقوقی ذکر شده، در کشورهای خارجی به ویژه آمریکا جریان دارد. در حالی که اساسا در ایران این کاربری اصلا وجود ندارد و یا آن که در مراحل مقدماتی باقی مانده است.
 
همانطور که میدانید تقریبا در بسیاری از حوزه‏ ها همچون بازاریابی، فروش، منابع انسانی و.... نرم‏افزارهای تجاری و با سرمایه‏ های کلان وارد بازار شده ‏اند تا فعالیت ‏ها و گردش کار را در محیط‏ های تجاری بهبود ببخشند. تنها استثنای موجود، حوزه حقوق است. بخش حقوقی کمتر مورد توجه طراحان و کارآفرینان حوزه هوش مصنوعی قرار گرفته‏ است، حال آن که اگر گردش ‏های مالی عظیمی که در عرصه حقوق جریان دارد در نظر بگیریم، به این نتیجه میرسیم که چه فرصت بزرگی جهت تولید ثروت در حوزه خدمات حقوقی نهفته است.
 
همچنین تفاوت‏ های بنیادینی که میان نظام‏ های حقوقی متفاوت وجود دارد مانع از آن می‏شود که نرم‏ افزار‏ها و سامانه‏ های خارجی عینا و بدون بومی‏ سازی و تغییر و تحول، به کار گرفته شوند. هر کشوری باید از برنامه ‏های طراحی شده داخلی خود استفاده نماید. شکی نیست که فرصت‏ های بسیار زیادی برای انقلاب در عرصه خدمات حقوقی از جمله خدمات حقوقی قابل ارائه توسط موسسات حقوقی وجود دارد که می‏توان با استفاده از فناوری هوش مصنوعی آن‏ها را در مسیر درست و بهینه هدایت نمود. چنین قابلیت و توانمندی در عرصه تکنولوژی کشور وجود دارد و دور از انتظار نیست. می‏توان با الگوبرداری از نرم‏ افزارهای طراحی شده خارجی و با درنظر گرفتن نظام حقوقی ایران، گامی موثر در جهت کاربرد هوش مصنوعی در عرصه حقوق و به ویژه خدمات قابل ارائه توسط موسسات حقوقی برداشت و از فواید حاصل از آن استفاده نمود.
 
امتیاز شما به این مقاله از 1 تا 5 چند است؟

نظرات (0)

فرم ثبت نظر

تماس با مشاوران دادیستا